528 vụ khiếu kiện tồn đọng là mầm mống mất ổn định'

Trước tình trạng khiếu nại, tố cáo vượt cấp, đông người tăng cao dễ dẫn đến mất ổn định chính trị, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chỉ đạo, cần giải quyết dứt điểm hơn 500 vụ khiếu kiện tồn đọng nhiều năm qua. Nếu chính quyền sai thì sửa, nhận lỗi.

Hội nghị trực tuyến toàn quốc về công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chủ trì được tổ chức sáng 2/5 tại Hà Nội, với sự tham dự của lãnh đạo các bộ, ngành và 63 tỉnh, thành. Báo cáo của Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, Tài nguyên, Hội Nông dân được trình bày.

Đánh giá cao nỗ lực của các cơ quan trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, song người đứng đầu Chính phủ thẳng thắn nhìn nhận, 528 vụ khiếu kiện tồn đọng kéo dài chưa được giải quyết chính là mầm mống gây mất ổn định chính trị, xã hội. Ông đặt câu hỏi: "528 vụ khiếu kiện tồn đọng này có giải quyết được không và giải quyết bằng cách nào?".

Thủ tướng chủ trì Hội nghị sáng 2/5. Ảnh: Chinhphu.

Tổng thanh tra Chính phủ Huỳnh Phong Tranh nhìn nhận, tình hình khiếu nại, tố cáo vẫn diễn biến phức tạp, bức xúc ở nhiều nơi. "Có lúc, có nơi đặc biệt phức tạp, gay gắt, số đoàn đông người tăng mạnh, thái độ công dân đi khiếu kiện thiếu kiềm chế, khiếu nại tố cáo vượt cấp lên Trung ương gia tăng, tình trạng đơn thư gửi tràn lan, phổ biến", ông Tranh nói..

Theo Tổng thanh tra Chính phủ, nguyên nhân khiếu nại, tố cáo chủ yếu là do chính sách bồi thường cho người bị thu hồi đất còn bất cập, chênh lệch quá lớn giữa giá đất bồi thường với giá trị trường hoặc giá nhà đầu tư bán; nhiều cán bộ lợi dụng tham nhũng, tiêu cực nhưng không bị xử lý nghiêm minh...

Ông Tranh đưa ra một loạt giải pháp, trong đó tập trung vào quản lý đất đai, nâng cao hiệu quả công tác tiếp dân, tăng cường phổ biến giáo dục pháp luật cho nhân dân... Đồng thời, ông đề nghị Quốc hội sớm ban hành Luật Tiếp công dân, Luật Biểu tình làm cơ sở xử lý những trường hợp lợi dụng khiếu nại, tố cáo gây rối.

Đồng quan điểm, Thứ trưởng Tài nguyên và Môi trường Chu Phạm Ngọc Hiển cho rằng, khiếu nại, tố cáo về đất đai vẫn phức tạp là do nhiều địa phương áp dụng sai quy định của pháp luật trong vấn đề đất đai; một bộ phận không nhỏ cán bộ vụ lợi, thiếu công tâm, chia chác đất đai.

Thảo luận tại hội nghị, Chủ tịch UBND Hà Nội Nguyễn Thế Thảo dự báo, tình hình khiếu kiện đông người sắp tới sẽ phức tạp hơn. Để làm tốt công tác này cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như báo cáo của Thanh tra Chính phủ.

"Khi giải quyết những vụ việc này không thể giải quyết hành chính mà phải là giải pháp tổng hợp từ tuyên truyền, vận động, giải pháp an ninh, đặc biệt khi tiếp dân phải tăng cường đối thoại nghe ý kiến, tâm tư của dân trước", ông Thảo nêu kinh nghiệm của Hà Nội và nhấn mạnh thêm việc cần phân hóa vấn đề từ cấp cơ sở (khiếu kiện chính đáng và lợi dụng khiếu kiện gây rối) để giải quyết hiệu quả.

Vị chủ tịch Hà Nội cũng kiến nghị nhiều giải pháp như đổi mới công tác tiếp dân bằng việc thành lập ban tiếp dân trực thuộc UBND thành phố; thiết lập mạng nội bộ để khi một vụ việc xảy ra thì từ trung ương tới địa phương đều có thể biết được tiến độ giải quyết...

Trong khi đó, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Văn Đọc đưa tới hội nghị khá nhiều thông tin thú vị từ cách làm của địa phương. Theo ông Đọc, để làm tốt công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cần tăng cường đối thoại, tổ chức tiếp dân. Tỉnh Quảng Ninh đã bố trí cán bộ, lãnh đạo có trình độ, nghiệp vụ, tâm huyết để tiếp dân. Sau khi tiếp dân, nghe kiến nghị thì giao cho cơ quan chức năng giải quyết chứ "không ru ngủ, để đấy" khiến dân quay trở lại khiếu kiện.

Những vụ việc đông người phức tạp thì lãnh đạo tỉnh đều xuống tận hiện trường để trên cơ sở đó nắm bắt thông tin, không để khiếu nại đông người. Ngoài ra, lãnh đạo các cấp cần chủ động nắm bắt tình hình công tác khiếu kiện ở cơ sở, không để xảy ra bất ngờ. Việc giải quyết ngay từ cơ sở sẽ khiến ít vụ việc kéo dài, lớn, vượt cấp.

"Quảng Ninh đầu tư cho trụ sở thanh tra tỉnh và tiếp dân rất lớn, đồng bộ từ khâu chờ tới tiếp dân đều có máy lạnh, có chỗ ngồi đàng hoàng. Việc gì dân đúng yêu cầu các cấp giải quyết ngay, việc gì dân vừa đúng vừa sai thì đứng về phía dân còn nếu dân sai thì tiếp tục đối thoại", ông Đọc nói về cách làm của tỉnh mình.

Cũng theo ông Đọc, ở Quảng Ninh, những vụ việc đã giải quyết mà dân chưa đồng tình thì từ Chủ tịch UBND tỉnh đến các Phó chủ tịch, Chủ tịch UBND các huyện liên quan sẽ đối thoại công khai, mời luật sư trực tiếp tham gia bảo vệ quyền lợi cho công dân. Các tổ chức chính trị, xã hội liên quan cũng được vào cuộc để thụ lý vụ việc, bảo vệ quyền lợi hội viên, đoàn viên của mình.

Những vụ đã giải quyết rồi mà dân tiếp tục khiếu kiện thì đăng tải công khai trên báo chí để dư luận cùng biết, tránh lợi dụng khiếu nại để gây rối. "Bớt đi một vụ khiếu kiện thì bớt đi được một vụ việc của địa phương. Chính quyền làm sai thì sửa, doanh nghiệp sai phải sửa, dân sai phải sửa. Vừa qua rất nhiều vụ việc được giải quyết kịp thời theo phương châm đó", ông Đọc nói và cho biết, nhờ cách làm đó mà từ 39 vụ việc kéo dài, phức tạp, tỉnh chỉ còn 3 vụ.

Trước thực tế đa số khiếu nại, tố cáo liên quan tới đất đai, Chủ tịch tỉnh Quảng Ninh kiến nghị sớm sửa đổi chính sách pháp luật về đất đai. Theo ông Đọc, đất đai là công thổ quốc gia nhưng nhà nước đền bù nên người dân cứ nghĩ đất đó của họ. Trong quá trình xây dựng giá đất thì giá thấp nhưng giá hỗ trợ lại cao, đất nông nghiệp xen kẽ dân cư, đất giá nông nghiệp chỉ 100.000 đồng/m2 nhưng hỗ trợ có khi lên tới 500-600.000 đồng/m2, dẫn tới sự không đồng đều giữa các địa phương khiến dân so bì khiếu kiện.

Ngoài ra, việc áp giá đền bù ở cùng một dự án khác nhau qua các năm (do khung giá đất thay đổi hàng năm) khiến người dân cố tình không bàn giao, sợ giải phóng trước thiệt thòi so với người sau.

Những kiến nghị của Chủ tịch UBND Hà Nội và Quảng Ninh nhận được tán thành của các địa phương tham dự hội nghị. Theo Phó chủ tịch UBND TP HCM, sau vụ việc ở Tiên Lãng (Hải Phòng), có tâm lý chùn tay trong công tác giải phóng mặt bằng cho các dự án. Theo ông Trí, một khi các dự án đã tiến hành đầy đủ trình tự pháp luật, đa số người dân chấp hành thì thiểu số phải thực thi. Đồng thời, phải xử lý nghiêm một vài trường hợp, răn đe các phần tử xấu lợi dụng dân chủ để lăng mạ, xúc phạm cán bộ làm nhiệm vụ.

Theo Phó chủ tịch Ủy ban trung ương MTTQ Nguyễn Văn Pha, ở nơi nào chính quyền biết tổ chức đối thoại, tranh thủ, tập hợp các thành viên của Mặt trận thì việc giải quyết khiếu nại tố cáo rất tốt, hơn là việc áp đặt mệnh lệnh hành chính. "Nhiều địa phương còn coi nhẹ việc để Mặt trận Tổ quốc tham gia vào việc giải quyết khiếu nại tố cáo. Khi có vụ việc xảy ra mới đề nghị Mặt trận tham gia. Mặt trận không xin việc mà đây là quy định chung", ông Pha nói.

Kết luận hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho rằng, công tác tiếp công dân thời gian quan đã đạt kết quả tích cực. Tỷ lệ giải quyết các vụ khiếu nại và tố cáo lần lượt đạt 88% và 84% trong số hàng chục nghìn vụ. "Kết quả này góp phần vào tình hình ổn định chính trị, an ninh. Việt Nam là đất nước thanh bình, bạn bè quốc tế xác định là điểm đến du lịch, thu hút đầu tư", Thủ tướng nói.

Trả lời cho câu hỏi giải quyết thế nào đối với 528 vụ việc khiếu kiện tồn đọng tại đầu phiên họp, người đứng đầu Chính phủ cho rằng, không còn cách nào khác là Việt Nam phải tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, đô thị hóa. Với thực tế chỉ 30% đất nước được đô thị hóa và một trong ba khâu quan trọng là phát triển hạ tầng thì nếu không có đường giao thông, Việt Nam không thể phát triển được.

Dẫn chứng dự án Nhà ga sân bay Nội Bài - cầu Nhật Tân - đường cao tốc ra sân bay và Quốc lộ Hà Nội - Lào Cai (mỗi dự án đều tiêu tốn cả tỷ USD, trong khi đã vay được vốn thì vướng khâu giải phóng mặt bằng, không hoàn thành đúng tiến độ) Thủ tướng cho rằng không thể vì một số ít hộ mà ảnh hưởng đến các dự án lớn.

Cũng theo Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, để phát triển, cần chuyển một phần đất nông nghiệp, lâm nghiệp thành đất xây dựng hạ tầng nhưng hạn chế tối đa phát sinh khiếu kiện, khiếu nại tố cáo kéo dài, phức tạp. Để làm tốt công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương làm tốt công tác tiếp dân, đảm bảo quyền dân chủ và chăm lo đời sống người dân, coi đây là trách nhiệm, nhiệm vụ chính trị thường xuyên, quan trọng của mỗi người cán bộ.

Trở lại 528 vụ việc tồn đọng, Thủ tướng yêu cầu các địa phương lên hồ sơ chi tiết từng vụ, lập hội đồng thẩm định, mời luật sư tư vấn, công khai trên báo và đưa lên website của địa phương, nối mạng với Thanh tra Chính phủ, Văn phòng Chính phủ... "Phải xem xét kỹ chính quyền có sai không? Có sai thì sửa, nhận lỗi. Không sai thì phải hỗ trợ đời sống người dân bằng chính sách xã hội", Thủ tướng nói và yêu cầu từ nay tới cuối năm, các tỉnh cần tập trung làm rõ các việc tồn đọng này.

Nói về việc cưỡng chế giải phóng mặt bằng cho các dự án, đặc biệt là dự án quốc gia, Thủ tướng nhấn mạnh khi cưỡng chế, phải có phương án hết sức chặt chẽ, đúng pháp luật, không được dùng vũ khí nóng, không được để xảy ra chết người, không được đưa quân đội vào cưỡng chế. "Cần kiên trì vận động, thuyết phục nhưng khi hơn 90% người dân đồng tình rồi thì phải tiến hành cưỡng chế", Thủ tướng nói.

Theo Thanh tra Chính phủ, năm 2008 - 2011, các cơ quan đã tiếp gần 1,6 triệu lượt người đến khiếu nại, tố cáo và tiếp nhận, xử lý hơn 670.000 đơn thư; thu hồi cho nhà nước hơn 1.000 tỷ đồng, 1.240 ha đất, khôi phục quyền lợi cho hơn 6.600 công dân với số tiền gần 600 tỷ đồng và hơn 900 ha đất. Gần 3.000 người bị kiến nghị xử lý hành chính và 328 người bị chuyển cơ quan điều tra.

Nguyễn Hưng - Tiến Dũng/vnexpress