Tăng mức phạt vi phạm giao thông để răn đe: “5 ăn, 5 thua”!

Xung quanh nội dung nên hay không nên tăng mức phạt và các hiệu ứng của nó, phóng viên Báo Lao Động đã phỏng vấn TS Nguyễn Sĩ Dũng – Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.

Cảnh sát giao thông xử phạt một trường hợp vi phạm. Ảnh: Quang Hiệu

Theo ông, những đề nghị tăng mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông liệu có giảm được tai nạn, ùn tắc giao thông không?

- Có thể được, mà cũng có thể không. Mọi chuyện còn phụ thuộc khả năng áp đặt các chế tài minh bạch và hiệu quả đến đâu. Tăng mức xử phạt để bảo đảm tính răn đe là chuyện 5 ăn, 5 thua. Bởi vì rằng, tính răn đe của pháp luật phụ thuộc vào sự hiệu năng của pháp luật nhiều hơn là vào sự hà khắc của pháp luật. Không có gì có thể hà khắc hơn những hình phạt đối với tội phạm về ma túy. Thế nhưng với những hình phạt hà khắc như vậy, thì có vẻ như tội phạm về ma túy vẫn không giảm.

Ngoài ra, cũng cần quan tâm đến hiệu ứng ngược của những hình phạt quá nặng. Xu hướng chung là: Nếu mức hình phạt hợp lý thì người vi phạm sẽ đóng tiền phạt. Nếu mức hình phạt nặng một cách bất hợp lý, thì người vi phạm sẽ tìm cách hối lộ cảnh sát. Thông thường là người ta cưa đôi khoản tiền nộp phạt: Hối lộ cảnh sát một nửa và cắt giảm được một  nửa  của khoản tiền nộp phạt quá bất hợp lý. Hội chứng “hợp lý hóa” một hình phạt bất hợp lý sẽ làm cho cả hệ thống  bị tha hóa. Và sự hà khắc của pháp luật sẽ chẳng còn có mấy ý nghĩa.

Hiện một số địa phương, cơ quan chức năng đưa ra kiến nghị tịch thu xe bất kể chủ sở hữu là ai khi lạng lách, đánh võng, đua xe... Ông có ý kiến gì về đề xuất này khi các hành vi vi phạm ngày càng gây bức xúc trong dư luận?

- Tôi cho rằng hình phạt cần phải tương ứng với mức độ nguy hại cho xã hội của hành vi vi phạm. Lạng lách, đánh võng, đua xe trong điều kiện giao thông của nước ta quả thật là hết sức nguy hại, vì vậy tôi thấy tịch thu xe là cần thiết. Tuy nhiên, tôi thiên về ý là nên giao thẩm quyền này cho các thẩm phán,  hơn là cho các quan chức hành chính.

Bức xúc nhất hiện nay vẫn là các hiện tượng tiêu cực của lực lượng chức năng khi xử phạt hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông. Theo ông, đâu là giải pháp hiệu quả nhất để chống được hiện tượng này?

- Một giải pháp cho dù hiệu quả nhất cũng không giải quyết  được vấn đề này. Ở đây, có lẽ,  chúng ta phải tiến hành một lúc đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó có: Bảo đảm mức lương xứng đáng cho lực lượng cảnh sát giao thông; minh bạch hóa việc phân công, điều chuyển đối với lực lượng cảnh sát; phát huy vai trò giám sát của báo chí, của xã hội dân sự; đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra...  

Theo ông, có nên  phân bổ tiền phạt tới 70% cho lực lượng công an tham gia giữ gìn TTATGT; 10% cho thanh tra GTVT; 10% cho ban ATGT tỉnh, TP và 10% cho các lực lượng khác ở các cấp chính quyền cơ sở mà không thấy nói gì đến để duy trì, nâng cấp hạ tầng?

- Tiền phạt liên quan đến việc thực thi pháp luật, nhiều hơn là việc xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông. Vì vậy, đầu tư trở lại cho việc thực thi pháp luật là hợp lý. Điều chúng ta cần quan tâm hơn ở đây là: Các tỉ lệ tiền phạt được hưởng có thể khuyến khích hành vi xử phạt tràn lan.

Xin cảm ơn ông!

Luật sư Trịnh Anh Dũng - Văn phòng LS Trịnh  (Đoàn LS TP.Hà Nội): Tôi ủng hộ việc tăng nặng hình phạt để xử lý vi phạm giao thông, nhằm giảm ùn tắc, tai nạn giao thông. Tuy nhiên theo tôi khi tăng nặng mức phạt không chỉ áp dụng cho đối tượng người tham gia giao thông, mà còn phải áp dụng cho cả người tiến hành xử phạt nếu phát hiện họ tiêu cực. Bác Bùi Hữu Ánh (cán bộ hưu trí, ở tổ 2, phường Phương Liên, quận Đống Đa, HN): Tôi thấy việc tăng mức xử phạt áp dụng vào từng hành vi vi phạm cụ thể. Nếu tăng đồng loạt xem ra không thực tế. Ví dụ những lỗi đua xe trái phép, lạng lách, đánh võng thì cần phải tăng mức xử phạt nặng để đảm bảo tính răn đe. Bên cạnh đó có những lỗi vi phạm nhỏ không nhất thiết phải tăng mức phạt.      L.Kết ghi

Hà Nội kiến nghị nhiều hình phạt tăng nặng Phó Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Nguyễn Văn Khôi: TP đề xuất, kiến nghị sửa đổi, bổ sung NĐ 34 của Chính phủ theo hướng, nâng mức xử lý vi phạm cao hơn hiện nay để đảm bảo tính răn đe, cho phép tịch thu phương tiện do người điều khiển vi phạm như hành vi đua xe trái phép; tạm giữ phương tiện vi phạm hành chính đến 10 ngày đối với các hành vi vi phạm không chấp hành hiệu lệnh CSGT, không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu giao thông... Tăng mức phạt tiền đối với các hành vi vi phạm trong nội đô đô thị lên gấp 2 lần so với hiện nay. Tăng mức tiền lên gấp đôi đối với chủ phương tiện vi phạm không chuyển quyền sở hữu phương tiện theo quy định. Đại tá Nguyễn Duy Ngọc - Trưởng phòng CSGT Công an TP:  Trong khi chờ quy định mới, TP.Hà Nội nên nâng mức trông giữ phương tiện vi phạm đua xe như TP.Hồ Chí Minh đã làm, với mức trông giữ lên 500 nghìn đồng/ngày, nên hiện tượng đua xe giảm rõ rệt.    H.Nguyên ghi Ông Nguyễn Hoàng Giáp - Chánh thanh tra Sở GTVT: Cần coi lĩnh vực của thanh tra GTVT hay CSGT  là có tính chất công việc đặc thù, thời gian làm việc ngoài đường là chính, đồng thời di chuyển nhiều, làm cả ban đêm… Do đó phải có kinh phí bù đắp, động viên tinh thần.  Mặt khác, trong 100% tiền thu phạt theo quy định thì 70% cho CSGT và 10% cho thanh tra GTVT, nhưng không phải thanh tra hay CSGT được sử dụng toàn bộ mà khống chế tối đa 1 tháng cho một CSGT là 1.500.000đ và thanh tra GTVT là 1.000.000đ. Số tiền còn lại đầu tư vào trang thiết bị, phối hợp tuyên truyền, cưỡng chế giải tỏa…     Quang Hiệu ghi

Duy Hưng - thực hiện/lao động